تبیین کده

اینجا مکانی است برای درد دل، گفتگو، تعقل و گرفتن تصمیمی درست !


ارتباط رؤیا و خواب با روح و جسم انسان چگونه ارتباطی است؟ چرا برخی خوابها به حقیقت می‌پیوندد و بعضی به شكل مشابه و برخی برعكس و برخی اصلا پدید نمی‌آید؟

این سؤال مركب از چند پرسش است كه در ابتدا باید هر كدام جداگانه مطرح و آنگاه پاسخ مستقل داده شود: 
1. رؤیا (خواب دیدن ) با روح انسان اگر مرتبط است چگونه رابطه‌ای دارد؟ 
2. آیا رؤیا با روح و جسم آدمی ارتباط دارد یا تنها با روح مرتبط است؟ 
3. چرا بعضی رؤیاها به حقیقت می‌پیوندد و برخی دیگر تحقق پیدا نمی‌كند؟ 
4. چرا برخی رؤیاها به عكس آن چه دیده شده تحقق پیدا نمی‌كند؟ 
گر چه بی‌تردید هر كدام این پرسش‌ها نیازمند مباحث مبسوطه، كلامی، فلسفی، عرفانی، تفسیری، روائی و قرآنی است. امّا در این جا تنها به اندازه ظرفیت كه برای پاسخ‌ها تعیین شده به مطالبی اشاره می‌شود: 

1. رابطة رؤیا با روح انسان نوعی از رابطه علم با عالم است یعنی آن چه را انسان در خواب می‌بیند نوعی از ادراك است كه در حال خواب نصیب انسان شده است. گر چه شرایط و عوامل مختلف و متعدد در كیفیت پدید آمدن این علم و ادراك برای انسان دخالت دارد و قوه متخیله، كه وظیفه صورت سازی ادراكات انسان را چه در خواب و چه در بیداری به عهده دارد تأثیرات گوناگون و متعدد بر رؤیاهای انسان می‌گذارد، امّا در مجموع چون رؤیا نوعی از ادراك و علم است و ادراك توسط روح و قوای آن انجام می‌شود، پس اولاً: رؤیا با روح ارتباط دارد. ثانیاً: رابطة آن دو رابطة علم و عالم است.[1] به همین دلیل كه رؤیا از مقوله علم و ادراك است در روایات آمده كه انسان‌های پیشین (آدم‌های اوّلی) خواب نمی‌دیدند، وقتی انبیاء الهی به آنها از خدا وامور آخرت می‌گفتند، آنها انكار می‌نمودند تا اینكه خداوند رؤیا را نصیب آنها (انسانهای اولی) كرد و آنان در عالم رؤیا چیزهایی را می‌دیدند، امّا نمی‌فهمیدند چیست؟ و چگونه حاصل می‌شود؟ 

مجبور می‌شدند به انبیاء مراجعه كنند و سؤال نمایند كه آنچه در خواب می‌بینند چیست؟ انبیاء ـ علیهم السّلام ـ می‌فرمود: چیزهای كه ما به شما وعده می‌دهیم كه پس از مرگ می‌بینید شبیه همان چیزهایی است كه در خواب می‌بینید.[2] 

2. آن گونه كه رؤیا با نفس و روح انسان ارتباط دارد با جسم و بدن او نیز مرتبط است،‌لذا شرایط مختلف بدن مانند گرمی، سردی، انواع مریضی‌ها، پر بودن معده، خستگی‌ها، انحرافات مزاجی‌ و مانند آن بر قوه متخلیه اثر می‌گذارد. و قوه متخلیه بر رؤیا (خواب دیدن) انسان اثر می‌گذارد. مثلاً كسی كه در شرایط گرمای شدید قرار دارد، در عالم رؤیا آتش‌های سوزناك خواب می‌بیند. اگر كسی در شرایط سرمای شدید قرار دارد، در خواب برف، و باران می‌بیند. و كسی كه با معده پر خوابیده یا گرفتار انحرافات مزاجی است خواب‌های آشفته می‌بیند. و حتی حالات روحی و اخلاقی انسان بر رؤیای او اثر گذار است مثلا انسان دروغ گو خواب راست نمی‌بیند.[3] بنابراین رؤیا با روح و بدن ارتباط نزدیك دارد. 

3. به طور كلی اشیایی را كه انسان در عالم رؤیا می‌بیند از طریق ارتباط نفس و روح انسان با وجود عینی و خارجی آن اشیاء است. و یا به وسیله بازی‌های قوه متخلیه انسان پدید می‌آید. توضیح مطلب در چند نكته این است كه؛ اولاً، نفس انسان چون موجود مجرد و غیر مادی است، لذا با عالم مثال كه فوق عالم طبیعت است و عالم عقل كه بالاتر از عالم مثال است هم سنخ‌اند، وقتی انسان می‌خوابد و حواس او از گرفتاری‌های تدبیر بدن و مانند آن فارغ می‌شود، در این حالت نفس انسان توجه خود را به عالم بالاتر از ماده و طبیعت و بدن معطوف می‌كند و حقایقی كه در عالم مثال یا عقل است برابر استعداد خود مشاهده می‌نماید، امّا وقتی از آن جا برگشت قوه متخیله او صورت‌های مناسب برای مشهودات او می‌سازد. 
ثانیاً، اگر نفس انسان از ادراك موجودات مجرد كامل، ‌عاجز بود فقط در عالم مثال توقف كند و چه بسا حوادثی كه در آینده پدید می‌آید از طریق علل و اسباب آنها (یعنی از طریق علت به معلول) از وقوع‌شان آگاه می‌شود، و گاهی آن چه را مشاهده كرده با صورت‌های مورد اُنس و علاقه او برایش متمثل می‌شود، مثلاً جریان ازدواج به صورت پوشیدن لباس، علم به صورت نور، جهل به صورت ظلمت و تاریكی، فخر و مباهات به صورت تاج‌گذاری و مانند آن برای او متمثل می‌گردد. 
ثالثا. گاهی رؤیا بر اساس خیالات و بازی‌های نفسانی برای انسان پدید می‌آید كه پیشامدها و سجایای زشت اخلاقی و مانند آن در پدید آمدن آنها نقش دارد و نفس انسان در واقع كیفیت كار آن سجایای اخلاقی خود رامنعكس می‌كند كه گاهی هم واقعیّت عینی ندارد.[4] 

4. به طور كلی رؤیاها به سه دسته تقسیم می‌شوند: یك دسته آنها رؤیاهای صریح است كه نیاز به تعبیر ندارد و هر اندازه نفس انسان پاكتر باشد حقایق را زلال‌تر می‌بیند و عین آن چه دیده واقع می‌شود. از علامه طباطبایی نقل شده كه می‌فرمود: «من هر اندازه كه روزها مراقبت و مواظبت بیشتر دارم شب‌ها رؤیای من صاف‌تر و زلال‌تر است».[5] 
دسته دوّم از رؤیاها به گونه‌ای است كه بعد از مشاهده قوای نفس انسان در آن مداخله و تصرف می‌كند كه گاهی آنچه دیده به صورت مشابه متمثل می‌كند. مثلاً علم را به صورت نور، حیات را به گشایش در زندگی و برطرف مشكلات و یا به ضد آن صورت می‌دهد، مثلاً مرگ را به زندگی،‌ آتش را به سیخ، فقر را به توان‌گری، و مانند آن، این نوع رؤیاها نیاز به تعبیر دارد. 
دسته سوّم، گاهی رؤیا به گونه‌ای است كه نفس به اندازه‌ای در آن تصرف می‌كند كه چندین صورت متضاد و متعدد برای آن می‌سازد، مثلاً آتش را به سیخ، آب را به آتش، گرما را به سرما و گاهی چند مرتبه به ضد آن تغیر می‌دهد، این نوع رؤیا را در اصطلاح اضعاث احلام می‌گویند كه قابل تعبیر نیست.[6] 

جمع بندی و نتیجه: بی‌تردید رؤیا با روح ارتباط دارد، و نحوه­ی ارتباط‌شان، رابطه علم با عالم است یعنی رؤیا علم و روح عالم است. ثانیاً: رؤیا با بدن نیز ارتباط دارد، لذا حالات و شرایط بدنی بر نحوه­ی رؤیا تأثیر می‌گذارد. 
ثالثاً: گاهی نفس در عالم خواب با حقایق عینی قبل از آمدنش در عالم طبیعت ارتباط برقرار می‌كند و از آن آگاه می‌شود. چه این كه گاهی رؤیا بر اثر بازی‌های قوه متخیله پدید می‌آید و حقیقت عینی ندارد. رابعاً: تغییرات در نحوة تحقق رؤیاها بر اساس تصرفات گوناگون نفس انسان است. در آنها یعنی قوة متخیله رؤیا را به صورت‌های گوناگون صورت می‌دهد و در می‌آورد. 

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر: 
1. علامه طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان، ج 11، ص 268، نشر مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، بیروت، سال 1403 هـ .ق (یا ترجمه آن، ج 12 تفسیر سوره یوسف). 
2. جوادی آملی، عبدالله، سیره پیامبران در قرآن، (تفسیر موضوعی قرآن، شماره 7) ص 21، نشر مركز نشر اسراء، قم، چ 1، سال 1376 ش. 
3. حسن زاده آملی، حسن، محمد الهمم در شرح فصوص الحكم، فص یوسفی، ص 229، نشر وزارت ارشاد اسلامی، چ اوّل، 1378 ش.

منبع : www.andisheqom.com

نظرات() 
  • آخرین پستها

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic